İki ana rejim
4691 (TGB) bölge-içi, 5746 (Ar-Ge/Tasarım Merkezi) bölge-dışı Ar-Ge'yi destekler: gelir vergisi stopaj teşviki, sigorta prim desteği ve kurumlar vergisi istisnaları iki rejimin ortak dilidir (fark tablosu için Teknopark İstanbul karşılaştırma dokümanı temel kaynaktır).
Savunma firması için seçim
Üretimle iç içe Ar-Ge yapan firma 5746 merkez modelini, ekosistem içinde büyüyen genç firma TGB'yi tercih eder; ikisi birlikte de yürütülebilir. Dikkat: teşvik 'Ar-Ge personeli' tanımına bağlıdır — projeye fiilen çalışmayan kadroyu yazmak, denetimde geri ödeme riskidir. Portal tutar/oran güncellemelerini izlemez; güncel mevzuat metni esastır.
Saha örneği: Denetimde en sık düşülen durum, Ar-Ge personelinin üretim hattına 'geçici' kaydırılmasıdır — teşvik, fiilî mesai dağılımıyla yaşar, unvanla değil. İyi pratik, proje-zaman kaydını teşvik dosyasının parçası yapmaktır; geri ödeme riski, kayıt disipliniyle ters orantılıdır.
İlgili
Ayrıntılı bakış
Teşvik rejimlerini birbirinden ayıran şey destek kalemleri değil, desteğin bağlandığı zemindir. Bölge esaslı model, faaliyetin tanımlı bir alanda yürütülmesini şart koşar; merkez esaslı model ise faaliyeti firmanın kendi yerleşkesinde, belgelendirilmiş bir organizasyon yapısı içinde tanımlar. Üretim hattıyla iç içe çalışan firma için ikinci model işleyişe daha yakındır; henüz üretim altyapısı kurmamış, ekosistem içinde büyümeyi hedefleyen firma için birincisi daha uygundur. İki modelin birlikte yürütülebilmesi, seçimi geri dönülmez bir tercih olmaktan çıkarır.
İkinci belirleyici, faaliyetin Ar-Ge sayılıp sayılmadığıdır. Mevzuat açısından Ar-Ge; mevcut bilgiye yenisini ekleyen, belirsizlik içeren ve sistematik yürütülen çalışmadır. Seri üretimin rutin iyileştirilmesi ya da mevcut çözümün olağan mühendislik uyarlaması bu tanıma girmez. Savunma projelerinde sınır özellikle bulanıklaşır, çünkü nitelikli mühendislik işi ile araştırma niteliğindeki iş aynı ekipte ve aynı takvimde yürüyebilir. Ayrımı kayıt tutar: proje tanımı, iş paketi ve zaman kaydı olmadan sınır sonradan çizilemez.
Üçüncü boyut denetimdir. Teşvik beyan üzerine kurulu bir sistemdir; denetim, beyanın gerçekleşmeyle örtüşüp örtüşmediğine bakar. Bu nedenle dosya, teşvik alındıktan sonra kapanan bir evrak yığını değil, proje süresince yaşayan bir kayıt setidir. Belgeleme disiplini geri ödeme riskini azaltmanın yanı sıra proje yönetimini de düzenler; iş paketlerinin ilerleyişi, personel dağılımı ve çıktıların tarihlenmesi zaten iyi bir yönetim pratiğidir. Denetim açısından kritik olan nokta, kaydın olayla eş zamanlı tutulmasıdır — sonradan derlenen belge, aynı bilgiyi taşısa bile ispat gücü bakımından zayıf kalır.
Sık sorulan sorular
İki rejimden biri diğerinden avantajlı mıdır? Genel bir üstünlük sıralaması yapılamaz; uygunluk firmanın faaliyet yapısına, yerleşke düzenine ve proje profiline bağlıdır.
Ar-Ge personeli tanımı unvana mı bakar? Hayır; belirleyici olan fiilî görev dağılımı ve bunun kayda geçmiş hâlidir.
Teşvik başvurusu tek seferlik bir işlem midir? Hayır; bildirim, izleme ve dönemsel raporlama yükümlülükleri süreç boyunca devam eder.
Atlas okuma notu
Bu rehber rejimlerin mantığını ve seçim ölçütlerini anlatır; oran, tutar ve süre gibi değişken parametreleri taşımaz. Bu bilinçli bir sınırdır: sayısal parametreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenir ve portalda sabitlenmeleri yanıltıcı olur. Bağlayıcı bilgi için ilgili mevzuatın yürürlükteki metni esas alınmalıdır.