Kısa tanım
Sanayi katılımı (offset), bir savunma tedarikinde satıcı tarafın alıcı ülkenin sanayisine belirli oranda katkı sağlamayı taahhüt ettiği mekanizmadır.
Ayrıntılı açıklama
Offset yükümlülükleri; yerli üretim, teknoloji transferi, yerli firmalardan tedarik, Ar-Ge iş birliği veya ihracat desteği gibi biçimlerde yerine getirilebilir. Bu biçimlerin bir kısmı doğrudan tedarike konu ürünün kendisiyle ilgilidir; bir kısmı ise alıcı ülkenin sanayi tabanını genel olarak güçlendirmeye dönüktür. Hangi biçimin ağırlık taşıyacağı, alıcının sanayi politikasıyla satıcının paylaşmaya hazır olduğu iş kapsamının kesiştiği yerde belirlenir.
Türkiye'de sanayi katılımı, alt yüklenici ekosisteminin gelişmesinde tarihsel olarak önemli bir araç olmuştur. Mekanizmanın kalıcı etkisi, tek bir siparişin hacminden çok, o sipariş vesilesiyle bir firmanın kalite sistemine, üretim usulüne ve tedarik zincirindeki konumuna yerleşen birikimle ölçülür. Bu nedenle offset, muhasebe kalemi olduğu kadar sanayi politikası aracıdır.
Ayrım: Sanayi katılımı/offset, alım bedelinin bir kısmının yerli sanayiye iş olarak dönmesidir; doğrudan üretim payı, teknoloji transferi veya ihracat taahhüdü biçimini alabilir. Türkiye'nin SSB dönemindeki modeli, offset'i yerlileştirme stratejisinin kaldıracı olarak kullanır. Taahhüdün yerine getirilip getirilmediği ise sözleşme süresince izlenen bir yükümlülüktür; okuyucu için asıl soru, taahhüdün ilan edilmiş olması değil, hangi kalemlerle kapatıldığıdır.
GÖKBEY–Suudi Arabistan ortak üretim mutabakatı (10 Şubat 2026), katılımın ihracat yönünde de işlediğini gösterir: satan taraf da üretimi paylaşabilir. Mekanizma böylece tek yönlü bir alıcı talebi olmaktan çıkar; iş paylaşımı, ihracat ilişkisinin sürdürülebilirliğini belirleyen unsurlardan biri hâline gelir.
Savunma sanayii bağlamı
Sanayi katılımı, tedarik sürecinin teknik değerlendirmeden ayrı yürüyen bir sözleşme boyutudur; teklif aşamasında taahhüt edilir, uygulama aşamasında takip edilir. Atlas, offset ilişkilerini yalnızca resmî açıklama veya birincil kaynakla belgelenmiş kapsamda aktarır; oran, tutar ve iş payı bilgileri kaynaksız yayımlanmaz. Sayfalarda bir programın "sanayi katılımı içerdiği" ifadesi, o programın yerlilik düzeyine ilişkin bir sonuç değil, sözleşme yapısına ilişkin bir bilgidir.
İlgili kavramlar
teknoloji transferi · yerlileştirme · ortak üretim · alt yüklenici · tedarik zinciri