Künye ve kapsam
30/5/1985 tarih ve 3212 sayılı Kanun (Resmî Gazete: 7 Haziran 1985, sayı 18777; 5837/2009 ve 6519/2014 sayılı Kanunlarla değişik); Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından üretilen veya çeşitli yollarla temin edilen ya da ihtiyaç fazlası bulunan her cins ve sınıf ikmal maddesi ile bunlardan HEK (onarımı iktisaden mahzurlu, hurdaya ayrılan) durumundaki mal ve hizmetlerin satışı, kiralanması, lisans verilmesi veya teknoloji transferi yoluyla değerlendirilmesine ve eğitim görecek yabancı askerî personele dair esas ve usulleri belirler.
Savunma ihracatı açısından anlamı
Kanun, Dışişleri Bakanlığının mütalaasıyla Türkiye'nin dış siyasi menfaatlerine aykırı olmadığı belirlenen dost veya müttefik devletlere; bu devletlerdeki kamu ve özel kuruluşlara malzemenin bağışlanması, indirimli yardım, maliyet veya üzeri bedelle satışı, kiralanması, lisans verilmesi ve teknoloji transferini; alıcı devlete üçüncü taraflara satış yetkisi verilmesini; satılan silah ve malzemenin bakım, onarım, yenileştirme, teknik hizmet ve eğitiminin sağlanmasını düzenler.
Neden önemli: 3212, hükümetler arası (devletten devlete) savunma işlemlerinin ve yabancı personel eğitiminin hukukî zeminlerinden biridir. Bu çerçeve, TSK envanterindeki fazlalıkların değerlendirilmesinden yabancı ordulara verilecek eğitime kadar geniş bir yelpazeyi kapsar ve savunma sanayiinin uluslararası boyutuyla dolaylı olarak ilişkilidir.
Düzenlemenin mantığı
Kanun iki ihtiyacı tek çerçevede birleştirir: envanterde ihtiyaç fazlası hâline gelen malzemenin ekonomik olarak değerlendirilmesi ve dış politika hedefleriyle uyumlu askerî iş birliğinin hukukî zemine kavuşturulması. Değerlendirme yöntemlerinin satıştan kiralamaya, lisans vermekten teknoloji transferine uzanan bir yelpazede sayılması, malzemenin niteliğine ve muhatabın konumuna göre esneklik tanır. Dışişleri mütalaası şartı ise işlemin ticari bir alışverişten çok, dış siyaset süzgecinden geçen bir devlet tasarrufu olduğunu gösterir.
Sık sorulan sorular
Bu kanun savunma ihracatının tek dayanağı mıdır? Değildir; hükümetler arası işlemlerin ve fazlalık değerlendirmesinin dayanaklarından biridir, ticari nitelikli ihracat ayrı izin rejimlerine tabidir.
Bakım ve eğitim neden aynı metinde düzenlenir? Devredilen malzemenin kullanılabilir kalması ömür devri desteği ve personel eğitimiyle mümkün olduğu için.
Kaynaklar
3212 sayılı Kanun metni ve Resmî Gazete künyesi. Erişim: 15 Temmuz 2026.