Künye ve kapsam
Türkiye'de Sanayi Katılımı / Offset (SK/O) kanunla değil, Savunma Sanayii Başkanlığı (eski Müsteşarlık) tarafından çıkarılan yönerge ve rehberlerle düzenlenir: 2003 tarihli 'Savunma Tedarik İşlemlerinde Offset Uygulamaları Yönergesi', 2007 'Sanayi Katılımı/Offset Yönergesi', 2011 'SK/O Rehberi' ve güncel 'Sanayileşme Süreçleri Rehber Dokümanı' (2019, 2023).
Tanım ve amaç
SK/O; projeler kapsamında yerli sanayi firmalarının imkân ve kabiliyetlerinin kullanılması, ihracat yoluyla uluslararası rekabet güçlerinin artırılması ile teknolojik işbirliği, yatırım ve Ar-Ge imkânları sağlanması amacıyla gerçekleştirilen faaliyetlerdir. Faaliyetler kategorilere ayrılır; Kategori-A, tedarik sözleşmesi kapsamında doğrudan Türk sanayine verilen işleri (yerli katkı) kapsar. Amaçlardan biri de ülkeden çıkacak döviz miktarını azaltmaktır. Uygulamada offset yükümlülüğü genellikle belirli bir eşik değerin (çeşitli dönemlerde 5–10 milyon ABD doları mertebesi) üzerindeki tedariklerde devreye girer.
Neden önemli: Offset, yabancı yükleniciyi yerli sanayiye iş, teknoloji ve ihracat imkânı aktarmaya yönlendiren temel sanayileşme aracıdır ve özellikle KOBİ'ler için tedarik zincirine giriş kanalı oluşturur. Somut oran ve yükümlülükler her projede ilgili ihale dokümanında (TÇD) belirlenir.
Düzenlemenin kapsamı ve mantığı
Rejimin kanun yerine yönerge ve rehber düzeyinde kurgulanması tesadüf değildir: sanayileşme hedefleri programdan programa değiştiğinden, araç setinin de dönemsel olarak güncellenebilmesi gerekir. Bu nedenle genel çerçeve merkezde tutulur, somut yükümlülük ise her projenin sözleşme dokümanına bağlanır. Kategori ayrımının işlevi ise yerli sanayiye doğrudan verilen iş ile dolaylı katkıların birbirine karışmasını önlemek ve yükümlülük takibini denetlenebilir kılmaktır.
Sanayiye etkisi (genel)
Yüklenici açısından offset, tedarik sözleşmesinin yanına yerleşen ikinci bir taahhüt kümesidir; yerli firma açısından ise tedarik zincirine giriş için tanımlı bir kapı oluşturur. Eşik değerin altında kalan alımlarda yükümlülük doğmaması, aracın küçük ölçekli işlemleri yormadan büyük tedariklere odaklanmasını sağlar. Uygulamanın niteliği, taahhüdün büyüklüğünden çok yerli tarafın devraldığı işin teknolojik seviyesiyle ölçülür.
Kaynaklar
SSB Sanayi Katılımı/Offset resmî sayfası (ssb.gov.tr) ve yönerge/rehber dokümanları. Erişim: 15 Temmuz 2026.